Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) çərşənbə axşamı yayımladığı araşdırmaya görə, Yaxın Şərq, Mərkəzi Asiya və Qafqaz ölkələrinin mərkəzi bankları siyasi təzyiqlərdən və hökumətlərin maliyyələşdirmə tələblərindən daha yaxşı qorunmalıdır.
Sənəddə bildirilir ki, bu, inflyasiyanın nəzarətdə saxlanılması üçün vacibdir. Yaxın Şərqdə davam edən müharibə isə həssas iqtisadiyyatlarda qiymət artımı risklərini yenidən gündəmə gətirib.
BVF əməkdaşlarının hazırladığı sənəd ABŞ-İsrailin İranla müharibəsini birbaşa təhlil etmir. Lakin araşdırma enerji xərclərinin artdığı, ərzaq qiymətləri ilə bağlı risklərin yüksəldiyi və fiskal təzyiqlərin gücləndiyi bir dövrdə dərc olunub. Bir çox hökumətlərin əhalini bahalaşmadan qorumaq imkanlarının məhdud olduğu vurğulanır.
Müəlliflər qeyd edirlər ki, fiskal ehtiyacların qarşılanması üçün pul siyasətinə təzyiqlərin artdığı bir vaxtda mərkəzi bankların müstəqilliyi yenidən diqqət mərkəzinə çevrilib. Onların fikrincə, daha güclü hüquqi təminatlara malik ölkələr inflyasiyanı, xüsusilə gözlənilməz şoklar zamanı daha effektiv idarə edə bilirlər.
Sənəddə deyilir ki, “mərkəzi bankın müstəqilliyi, güclü pul siyasəti çərçivəsi ilə birlikdə, inflyasiyanın effektiv idarə olunması ilə əlaqəlidir və gözlənilməz inflyasiya şokları zamanı xüsusilə faydalıdır”.
Araşdırmaya görə, daha müstəqil mərkəzi banklar neft və ya ərzaq qiymətlərindəki şokların qarşısını ala bilməsələr də, onların uzunmüddətli inflyasiyaya çevrilməsinin qarşısını almağa kömək edir. Hesabata əsasən, müstəqillikdə əhəmiyyətli irəliləyiş bir il ərzində inflyasiyanın təxminən 0,5 faiz bəndi azalması ilə əlaqələndirilir və bu təsir zaman keçdikcə güclənir.
BVF qeyd edir ki, müstəqilliyin faydalarının ortaya çıxması vaxt tələb edir. Bunun səbəblərindən biri hüquqi islahatların ləng həyata keçirilməsi, digəri isə formal müstəqilliyin hər zaman praktikada tətbiq olunmamasıdır.
İnflyasiya hədəfləmə rejimindən istifadə edən, əsasən Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələrində mərkəzi bankların hüquqi müstəqilliyinin daha güclü və qiymət sabitliyi mandatlarının daha aydın olduğu bildirilir. Hesabatda Ermənistan, Gürcüstan, Qazaxıstan və Özbəkistan pandemiyadan sonrakı inflyasiya dalğasına qarşı pul siyasətini sürətlə sərtləşdirən ölkələr kimi göstərilir.
BVF Azərbaycanı da inflyasiyanın idarə olunmasında daha yaxşı nəticə göstərən ölkələr sırasında qeyd edib. Hesabata görə, sabit məzənnə rejimi tətbiq edən ölkələr etibarlı nominal lövbər hesabına inflyasiya ilə mübarizədə daha uğurlu olublar. Bu qrupa Azərbaycan, Körfəz Əməkdaşlıq Şurasına üzv dövlətlər, İraq, İordaniya, Mavritaniya və Mərakeş daxildir.
Araşdırma göstərir ki, pul siyasəti çərçivələrinin zəif olduğu və ya fiskal təzyiqlərin daha güclü hiss edildiyi iqtisadiyyatlarda inflyasiyanı nəzarətdə saxlamaq daha çətin olub. Müəlliflər Livanı nümunə göstərərək bildirirlər ki, iqtisadi çöküş ölkədə nəzarətdən çıxan inflyasiyaya səbəb olub. Misir və Pakistanda isə yüksək daxili borc yükü mərkəzi bankların faiz dərəcələrini kifayət qədər sürətlə artırmasını çətinləşdirə bilər.
Sənəddə həmçinin Əlcəzair, Misir, İordaniya, Mərakeş və Pakistanın bank sistemindən hökumət borclanmasının regional orta göstəricidən yüksək olduğu qeyd edilir. BVF bunu fiskal üstünlüyün əlaməti kimi qiymətləndirir və bunun pul siyasətinin effektivliyini azaltdığını vurğulayır.